Tùng La Hán

Nhận diện và mô tả

• Tên thường gọi: Tùng La Hán, Vạn niên tùng.
• Tên khoa học thường gặp: Podocarpus macrophyllus; một số cây thương mại ở Việt Nam cũng được ghi Podocarpus chinensis.
• Thân: nhiều thân/cành già, uốn lượn tự nhiên, vỏ đã có độ sần và xù.
• Lá: xanh quanh năm, dạng lá hẹp dài, mọc thành từng cụm dày ở đầu cành.
• Dáng: cây được tạo theo kiểu bonsai nhiều thân, tán phân tầng tự nhiên.
• Bố cục: trồng cùng đá trong chậu lớn, tạo cảm giác như một tiểu cảnh rừng cổ thụ.
• Điểm đáng giá: bộ thân già, độ uốn của cành và bố cục nhiều thân hơn là kích thước gốc đơn.

Đặc điểm sinh trưởng của Tùng La Hán:

• Sinh trưởng chậm đến trung bình: Cây lớn khá chậm, đặc biệt khi được tạo dáng bonsai.
• Tuổi thọ cao: Nếu được chăm sóc tốt, cây có thể sống hàng chục đến hàng trăm năm.
• Ưa ánh sáng: Thích nơi có ánh sáng đầy đủ hoặc bán nắng. Có đủ ánh sáng giúp cây phát triển tán dày và lá khỏe.
• Ưa khí hậu ấm: Phù hợp với khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, khá thích hợp với điều kiện ở Việt Nam.
• Rễ phát triển tốt: Khi trồng lâu năm, bộ rễ có thể phát triển chắc và khỏe, thích hợp tạo cây cảnh, bonsai.
• Thân hóa gỗ chắc: Cây càng lâu năm, thân càng cứng và có thể hình thành vẻ cổ kính.
• Khả năng chịu cắt tỉa tốt: Có thể cắt cành, uốn và tạo dáng; vì vậy Tùng La Hán được sử dụng nhiều làm cây bonsai.
• Không thích úng nước: Đất nên thoát nước tốt. Tưới quá nhiều hoặc để nước đọng lâu có thể làm rễ bị yếu.
• Giai đoạn trưởng thành: Khi cây đã ổn định, tốc độ phát triển thường chậm hơn nhưng hình dáng và thân cây ngày càng đẹp.

Điểm đáng chú ý: Tùng La Hán càng được nuôi dưỡng lâu năm, thân càng chắc, bộ rễ càng phát triển và giá trị cây cảnh thường càng cao. Với cây bonsai, việc chăm sóc và tạo tác trong nhiều năm có thể quan trọng không kém tuổi sinh học của cây.

Cách chăm sóc Tùng La Hán khá đơn giản nếu chú ý 5 yếu tố chính: ánh sáng, nước, đất, phân bón và cắt tỉa.

 1. Ánh sáng

• Nên đặt cây ở nơi có nhiều ánh sáng, tốt nhất có nắng nhẹ hoặc nắng buổi sáng.
• Nếu trồng ngoài sân, cây có thể chịu nắng khá tốt.
• Cây bonsai trong chậu nên được làm quen với nắng từ từ nếu trước đó để trong bóng râm.

2. Tưới nước

• Tưới khi lớp đất mặt bắt đầu khô.
• Trời nóng có thể cần tưới thường xuyên hơn; trời mưa hoặc ẩm thì giảm tưới.
• Không để chậu bị úng nước, vì rễ có thể bị thối.
• Khi tưới nên tưới đều quanh chậu cho đến khi có nước thoát ra ở đáy.

3. Đất và chậu

• Tùng La Hán thích đất tơi xốp và thoát nước tốt.
• Có thể dùng hỗn hợp đất trồng cây cảnh kết hợp với vật liệu giúp thoát nước như đá pumice, perlite hoặc cát hạt lớn.
• Chậu phải có lỗ thoát nước.

4. Bón phân

• Trong thời kỳ cây phát triển, có thể bón phân hữu cơ hoặc phân tan chậm với lượng vừa phải.
• Không nên bón quá nhiều một lần.
• Sau khi thay chậu hoặc cắt rễ mạnh, nên để cây hồi phục rồi mới bón phân.

 5. Cắt tỉa và tạo dáng

• Cắt bỏ cành khô, cành yếu và những cành mọc sai hướng.
• Có thể tỉa định kỳ để giữ tán gọn và tạo tầng tán.
• Nếu uốn dây, cần kiểm tra thường xuyên để tránh dây hằn vào thân.

6. Khi trời mưa nhiều

Đây là điều đặc biệt cần chú ý ở Việt Nam:

• Đảm bảo chậu thoát nước nhanh.
• Không đặt chậu ở vị trí nước mưa hoặc nước tưới có thể đọng lâu.
• Kiểm tra rễ và đất nếu cây có biểu hiện vàng lá, rụng lá bất thường.

Đối với cây Tùng La Hán già, bonsai lớn như loại bạn đang quan tâm, nên ưu tiên nuôi cây khỏe và giữ bộ rễ ổn định, không nên thay chậu, cắt rễ hoặc tạo dáng quá mạnh cùng một thời điểm.